AKTIE! Buitenparlementaire actie en beïnvloeding van politiek in de 19e en 20e eeuw

AKTIE! BUITENPARLEMENTAIRE ACTIE EN BEïNVLOEDING VAN POLITIEK IN DE 19E EN 20E EEUW

Geplaatst op 17 februari 2005

In de politieke geschiedenis draait het veelal om parlementen, politici en partijen. Het politieke veld wordt echter niet alleen door deze actoren bepaald.

De thematiek van het seminar sluit aan bij nieuwe benaderingen en onderzoeksprojecten op het terrein van de politieke geschiedenis, als ook bij het karakter van het Kossmann Instituut, waarin de geschiedenis van politiek in brede zin wordt opgevat. Het in 2004 opgerichte Kossmann Instituut wil de geschiedenis van politiek vanuit een variatie aan invalshoeken benaderen.

In het kader van een analyse van de relatie tussen burger en politiek willen wij de aandacht vestigen op de geschiedenis van de buitenparlementaire actie. In de negentiende eeuw begonnen burgers voorzichtig hun politieke ideeën aan het parlement kenbaar te maken. Eerst vooral op individuele titel, maar in de loop van de eeuw steeds vaker in georganiseerd verband. Aan de hand van een aantal case studies over specifieke actiegroepen of vormen van protest, varierend van single-issuebewegingen, pressiegroepen en lobbyisten avant-la-lettre uit de negentiende en vroege twintigste eeuw tot de protestbewegingen uit de tweede helft van de twintigste eeuw, worden facetten van de geschiedenis van de buitenparlementaire actie in Nederland belicht.

Single-issue organisaties voor de afschaffing van slavernij, het cultuurstelsel of de liberale onderwijswet van 1878 introduceerden een nieuwe vorm en stijl van politiek, die veel strijdlustiger en emotioneler was dan tot dan toe gangbaar was. Maar er zijn ook voorbeelden van bezadigder activiteiten, zoals die werden ontwikkeld door de Bond Heemschut en Natuurmonumenten. Tussen 1960 en 1990 beleefde de buitenparlementaire pressie wederom hoogtijdagen. Nu heette het actievoeren en dat werd veelvuldig gedaan. Tegen Vietnam, kruisraketten, atoomenergie, racisme, milieuvervuiling en woningnood, voor abortus, hogere lonen, wereldvrede en studentenrechten.

Geïnspireerd door het concept repertoires of collective action dat Charles Tilly heeft ontwikkeld voor de geschiedenis van sociale bewegingen in Engeland, zoeken wij naar de ontwikkeling van het Nederlandse repertoire van actiemiddelen. Tegelijkertijd nemen wij in ogenschouw op welke wijze de gevestigde politiek werd beïnvloed door deze nieuwe vormen en stijlen van politiek.

Een groot aantal aspecten komt aan de orde in de case studies. Wat waren de doelstellingen van de 'actiegroep', wat was de relatie tussen doelstelling, actierepertoire en politiek? Op welke wijze slaagden buitenparlementaire actiegroepen en belangenorganisaties er in de politieke agenda van hun tijd te beïnvloeden? Welk beeld had de desbetreffende actiegroep van het te beïnvloeden orgaan en de politiek? Accepteerde men de politieke kaders waarbinnen en diende te opereren? Hoe meende men de politiek te kunnen beïnvloeden? Welke instrumenten hadden de actievoerders tot hun beschikking? Wat was denkbaar, uitvoerbaar op een bepaald moment en hoe veranderde dat? Welke middelen waren populair bij bepaalde groepen mensen? Waarom die? Waren dat altijd de middelen die het meeste effect op de politieke besluitvorming hadden, of bestonden er ook andere criteria? Wat was het effect van verschillende vormen van buitenparlementaire actie? Was er sprake van een wisselwerking tussen actiegroep en politiek? Was er sprake van institutionalisering van het issue: werd het onderwerp van beleid of van georganiseerd overleg?

Twee sprekers, die tevens op zullen treden als referent bij de lezingen, zullen de case studies in een inleiding en slotbeschouwing binnen het bredere thema van het seminar plaatsen.

Het seminar wordt afgesloten met een debat waarin historische en actuele ontwikkelingen met elkaar zullen worden verbonden.

Het seminar wordt georganiseerd door het Kossmann-Instituut, Centrum voor de Geschiedenis van Politiek en het Postdoctoraal Opleidingsprogramma Negentiende en Twintigste Eeuwse Geschiedenis (PONTEG).

De kosten voor deelname bedragen 10,- inclusief lunch, te betalen aan de zaal. Aanmelding via:

D.J. Wolffram, Afdeling Geschiedenis, Postbus 716, 9700 AS Groningen of:

d.j.wolffram@let.rug.nl

Programma vrijdag 4 maart 2005

10.00 Ontvangst

10.15 Welkomstwoord en opening door dagvoorzitter Dirk Jan Wolffram

10.30 dr. Amanda Kluveld (Universiteit van Amsterdam)

Inleiding

11.00 drs. Maartje Janse (Rijksuniversiteit Groningen)

19^de eeuwse pressiegroepen