Geschiedenis.nl

Een muzikale reis door Volendam’s verleden
door Jan Kes

Al zo’n 125 jaar is het vissersdorp Volendam aan de voormalige Zuiderzee het levend symbool van Holland. Dat is eigenlijk gebeurd vanuit Amerika, waar vanaf 1875 een zogenaamde Hollandmanie is begonnen die is ebschreven door de Amerikaanse docente kunstgeschiedenis Annette Stott. Haar bewering dat deze Hollandperiode Volendam door de eerste wereldoorlog ten einde kwam blijkt achteraf echter onjuist. Met name Volendam en zijn tot de nationale verheven klederdracht staat in de wereld nog altijd symbool voor alles wat Hollands is. Nu is Volendam eigenlijk het meest onbekende bekendste dorp van Nederland maar daar kan het nieuwe boek OP HET RITME DER GOLVEN, een muzikale reis door Volendam’s verleden een eind aan maken. Een mooi eind, want dit na 5 jaar onderzoek door Jan Kes geschreven boek is een absolute aanrader voor iedereen die Holland liefheeft.

Wat lezers ervan vinden….

“De geboren Volendammer Jan Kes neemt in dit boek de lezer aan de hand mee naar het Volendam van 1950, het authentieke vissersdorp uit zijn jeugd met de schilderachtige huisjes, klederdracht en visserij. Het is dezelfde hand die vervolgens de middeleeuwse buurtschap van boerenvissers kenschetst waar de traditie van zang en dans zijn oorsprong vindt. Het is ook een boeiende hand die de rol beschrijft van de oude zeeliederen in het dagelijks leven om zo de sfeer van vroegere tijden op te roepen. Na de liedjesperiode van 1400 tot 1900 die een halve eeuw geleden door musicoloog Veurman in Volendam werd onderzocht komt die van 1900 tot heden aan de orde, waarbij ook de volksdans ruime aandacht krijgt. Het van begin tot eind boeiende relaas is geschreven door iemand die houdt van zijn dorp en veel weet over de rijke culturele historie. Het goed gedocumenteerde boek bevat veel nieuwe informatie die gemakkelijk is terug te vinden. De illustratieve zeeliedjes en veelzeggende afbeeldingen maken dit boek tot een kostbaar bezit voor mensen met belangstelling voor maritieme geschiedenis waarin muzikale tradities een voorname plaats innemen. Ook vanwege de originele invalshoek en onderhoudende verteltrant kan ik dit boek over de meest prominente muziek- en voetbalplaats van Nederland alleen maar van harte aanbevelen”.
Leo Bakker, oud-musicus en docent communicatie te Amsterdam.

“Een zeer geslaagd project als je het mij vraagt. De vele instellingen en personen uit binnen- en buitenland hebben vaak belangeloos informatie aangedragen om het boek toegankelijk te maken voor een zo breed mogelijk publiek. Tegen de schrijver zou ik willen zeggen: Jan, wij Amsterdammers wisten altijd al dat je een Volendams pak moest aantrekken als je tenminste op muzikaal terrein wilde meetellen”.
Herman Openneer, jazzhistoricus (verbonden aan het Ned. Jazzarchief te Amsterdam).

“Het klinkt als een cliché maar dit boek had er al veel eerder moeten zijn. De levende zang- en danstraditie van Volendam in al zijn aspecten en uitingsvormen krijgt hier eindelijk de aandacht die het verdient. Het boek bevat niet alleen allerlei details over ontstaan en inhoud van talrijke zeeliedjes, maar tegen de achtergrond van het interessante verleden van Volendam werpt het ook meer licht op de danslust, de zo breed beoefende koorzang, de veelgeroemde palingsound en de hitpotentie van de Volendammers. Een bijzonderheid vormt de bijlage met de meer dan 100 titels van liederen, dansen en klassieke muziekwerken die over Volendam zijn geschreven. Ik weet zeker dat het boek zal inspireren tot het componeren van nog meer liederen over dit muzikale dorp”.
Peter Zandberg, muziekleraar aan het Atlascollege.

Van het boek ‘Op het ritme der golven’ luidt de ondertitel ‘Een muzikale reis door Volendam’s verleden’ en door de uitstapjes naar anekdotes en saillante geschiedkundige feitjes vormt het verhaal een genoeglijke leerreis. Tijdens het ‘schieten’ van een hele beug aan nostalgische zeeliedjes uit vervlogen tijden ontvouwt zich tegen het interessante sociaal-culturele decor de muziekhistorie van Volendam die tegelijkertijd het verhaal is van gans onze Nederlandse geschiedenis”.
(J. de Boer, docent Nederlandse taal en letterkunde).

Over de inhoud van ‘Op het ritme der golven’.
Van een kleine, overwegend agrarische buurtschap groeide Volendam uit tot een vissersdorp met de grootste vloot van de Zuiderzee. Na de Volendamse liederenschat van voor 1900 grondig te hebben bestudeerd karakteriseerde de musicoloog Veurman in 1968 de typisch Volendamse zangwijze. Het boekwerk ‘Op het ritme der golven’ vestigt daarnaast de aandacht op de volksdans en plaatst de hele muzikale traditie van zang en dans in een historisch perspectief. De ‘sentimental journey’ langs de talrijke, illustratieve fragmenten van zeeliederen van voor en na 1900 voert de lezer mee naar een verklaring voor het verschijnsel dat Volendam die traditie tot op vandaag levend heeft weten te houden. Die verklaring is deels te vinden in de bijzondere loop van de dorpshistorie, maar de talrijke zangers, bands, dansgroepen en zangkoren waren er niet geweest zonder de noodzakelijke uitwisseling en invloeden van buitenaf. Die beïnvloeding en uitwisseling vond onder meer plaats door de instroom van Schokland en andere plaatsen, de veelvuldige contacten van dienstmeisjes en visventers met het achterland van Noord-Holland, de deelname aan de koopvaardij, de langdurige kennismaking met de muzikale tradities van de tweede thuishaven Terschelling en tenslotte door de sterke banden die de Volendamse vissers en venters eeuwenlang onderhielden met Amsterdam. Door het samengaan van boeiende inhoud, originele verteltrant en de talrijke verhelderende afbeeldingen vormt dit goed gedocumenteerde boek zowel een verrijking voor de liefhebbers van Nederland’s maritieme als muzikale geschiedenis.

OP HET RITME DER GOLVEN, uitgeverij De Alk bv, Alkmaar,
ISBN: 90 6013 263 7, meer info: www.alk.nl